May araw na gigising ka at sasalubungin ka agad ng simpleng pagbabadyet na hindi kailanman naging patas: ang sahod na pang-isang linggo ay mauubos sa isang araw para lamang sa kuryente, tubig, at pamasahe.

Pag-isipan mo pa nang kaunti: naririnig mo ba sa balita ang bilyun-bilyong pisong confidential funds habang ang mga magsasaka ay lugmok, at sa dulo ng bawat pag-scroll sa social media, sasalubungin ka naman ng isang meme patungkol sa pagiging mahirap na may kasamang lungkot na may tawa ngunit walang ginhawa.

Wala pang labinlimang segundo, natawa ka na rin.

At doon nagsimula ang siklo.

Madalas kasi nating ipagmalaki ang kakayahan nating umintindi. Sanay tayong maging shock absorber ng lipunan.

Kapag nagreklamo ang isang ordinaryong manggagawa patungkol sa katiting na sweldo, ang agad na tugon ng lipunan ay, “Kailangan nating maging praktikal; mahirap ang buhay ngayon.”

Kapag nagtanong ang isang anak kung bakit sunod-sunod ang utang ng pamilya para lamang maitawid ang matrikula, ang isasagot ng magulang ay, “Kasi hindi kami nakapagtapos. Kaya dapat magtapos ka para ikaw ang mag-ahon sa atin sa hirap.”

Ito ang tinatawag na invisible inheritance — isang hindi nakikitang pamana ng pagtitiis na ipinapasa mula sa isang henerasyon patungo sa susunod. Hindi ito lupa o ginto, kundi isang obligasyong unawain ang lahat ng mali nang hindi kailanman nagtatanong kung bakit kailangan nating sanayin ang sarili rito.

Tayo ang bansang binansagang “third world”, hindi dahil sa kawalan ng talino o yamang likas, kundi dahil sa sistema ng pamamahalang patuloy na ginagawang negosyo ang serbisyong publiko. Ang pinakamalalang gobyerno ay hindi lamang yung magnanakaw; ito ay yung gobyernong sanay na sanay nang makita ang mga nasa laylayan na nagdurusa nang may ngiti sa labi.

Kapag ang mga pasilidad ng ospital ay kulang, kapag ang agrikultura ay pinababayaan, at kapag ang mga magulang ay nag-aanak kahit walang sapat na kabuhayan dahil sa kawalan ng tamang edukasyon at programa–sino ang sumasalo ng bigat? Walang iba kundi ang mga kabataan. Sila ang nagbabayad sa kawalan ng kahandaan ng mundo na kanilang sinilangan.

Ano ang ginagawa ng madla bilang tugon?

Tumawa.

Tayo bilang madla, ginagawa nating biro ang trapiko, ang baha, ang taas ng bilihin, at maging sarili nating pagod. Ang pagtawa ng Pilipino sa gitna ng krisis ay kadalasang pinupuri bilang sagisag ng tibay ng loob. Pero kung susumahin, kataksilan ito sa ating sarili. Ang pagpapatawa sa gitna ng sistemang pang-aapi ay nagsisilbing anesthesia. Pinipigilan nitong sumabog ang galit na dapat sana ay nakatutok sa mga taong may pananagutan.

Tumatawa tayo para hindi natin maramdaman ang bigat, hanggang sa masanay na lamang tayong may mabigat na pasaning dala-dala sa bawat araw.

Kaya dumarating ang hangganan ng pag-unawa. Sarating ang punto na bibigkasin ng iyong labi:

Tama na.

Hindi natin obligasyong intindihin kung bakit normal ang magnakaw sa kaban ng bayan habang ang ordinaryong manggagawa ay nagpapakamatay sa kakahabol sa tax deadline. Hindi natin responsibilidad na unawain kung bakit kailangang maging luho ang marangal na pamumuhay sa sarili nating bayan.

The Frontman