Gaano kabigat ang hustisya—sampung kilo ng mangga o ₱7.4 bilyon?

Noong 2022, si Leonardo “Lolo Narding” Flores, 80, ay nakulong dahil sa alegasyong pagnanakaw ng humigit-kumulang 10 kilo ng mangga. Sinabi niyang siya ang nagtanim ng puno. Halos isang linggo siyang nakulong bago nakalaya matapos makapagpiyansa ng ₱6,000.

Ngayon, si dating House Speaker Martin Romualdez ay inaresto noong Setyembre 7, kaugnay ng kasong plunder na may alegasyong ₱7.4 bilyong kickback mula sa mga proyekto ng gobyerno. Inaresto siya habang nasa ospital dahil sa kanyang kalagayan. Itinatanggi niya ang mga alegasyon.

Magkaiba ang kanilang kaso. Pareho silang may karapatan sa due process. Ngunit ipinapakita ng dalawang pangyayaring ito ang isang masakit na tanong: pantay ba talaga ang hustisya para sa lahat?

Halos isang linggo nakulong si Lolo Narding dahil sa 10 kilo ng mangga. Maaaring maliit na bagay ang mangga para sa ilan, pero ang pagkakakulong ay hindi maliit na bagay para sa isang 80-anyos.

₱6,000 ang kailangan niyang piyansahan para makalaya. Para sa may sapat na pera, maaaring maliit ito. Para sa mahirap, ito ay malaking halaga. Kapag walang pambayad, ang kalayaan ay nagiging mas mahirap abutin.

Ayon sa Commission on Human Rights (CHR), ipinakita ng kaso ang kahalagahan ng legal na tulong, lalo na para sa mga mahihina at kapos sa buhay. Ipinapakita nito na hindi sapat na may karapatan ang isang tao kung wala siyang sapat na tulong upang ipaglaban ito.

Hindi sapat na sabihing pantay ang batas. Kung mas mahirap ipaglaban ng mahirap ang kanyang karapatan, hindi pantay ang laban.

Si Romualdez ay inaresto kaugnay ng alegasyong ₱7.4 bilyong kickback. Malaki ang halagang ito dahil pera ng bayan ang sangkot sa mga alegasyon. Ngunit mahalagang tandaan: ang pag-aresto ay hindi pa patunay ng pagkakasala.

Isinilbi ang warrant habang siya ay nasa ospital at nanatili siyang naka-confine dahil sa kanyang kalagayan. Tama lamang na mabigyan ng kinakailangang gamutan ang sinumang may sakit. Pero pinapaalala rin nito kung gaano kahalaga ang pagkakaroon ng sapat na pangangalaga kapag humaharap sa batas.

Matagal nang may problema sa sistema ng hustisya sa bansa na higit na nakakaapekto sa mahihirap. Kapag mabagal ang proseso, mas mahirap para sa taong walang sapat na pera, abogado, at panahong maghintay.

Kaya hindi lang dapat kuwestiyunin kung pareho silang sakop ng batas. Dapat ding kuwestiyunin kung pareho ba nilang kayang harapin ito.

Hindi dapat ipagkait kay Romualdez ang due process dahil lamang mahirap si Lolo Narding. Ang hustisya ay hindi dapat gumanti; dapat itong maging pantay.

Ngunit ang pagiging pantay ay hindi dapat hanggang salita lamang.

Dapat kayang ipaglaban ng mahirap ang karapatang ipinapangako ng batas.

Kaya kailangang palakasin ang libreng tulong legal, pabilisin ang mga kaso, at tiyaking hindi pera, apelyido, o posisyon ang nagbibigay ng mas magandang trato sa isang tao.

Sapagkat ang tunay na hustisya ay hindi lamang marunong manghuli. Marunong itong magpantay.

At hangga't may kailangang manghingi muna ng tulong para maramdaman na may hustisya para sa kaniya, hindi pa pantay ang laban.

Ito ay hustisyang pinipitas.

The Frontman