LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Paano kung sabihin ko sa inyong may bagong bersyon na ang 4Ps? Masisilayan na sa unang pagbuhos ng ulan, hindi agad lumulubog ang mga bahay. Hindi agad kumakalas ang bubong. Hindi pa agad nilalamon ng tubig-ulan ang daan. Ngunit habang unti-unting sumisidhi ang ulang tila walang balak tumigil, doon na nagsisimula ang pagtangis ng mga komunidad na laging nakalugmok sa panganib. Sa iba't ibang parte ng ating bansa, sa mga baranggay na hindi na makita ang aspalto dahil sa lalim ng tubig, muling lumalantad ang sambayanang minsan nang nalubog hindi lamang ng tubig-ulan, kundi ng kapabayaan. Hindi na ito ang unang beses. Hindi rin ito ang huli. At sa panahong ito, sino nga ba ang hindi naging bahagi ng ganitong tagpo? Wala na yatang pamilyang hindi pa kailanman binaha, walang sasakyan ang hindi tumirik sa abenidang naging ilog, walang paaralang hindi ginawang pansamantalang evacuation center, at walang lungsod na hindi sinubok ng ulang may dalang galit—galit na tila ba hindi lang mula sa kalikasan kundi mula sa mga taong patuloy na nilalapastangan. At habang ang mga lansangan ay muling naging lagusan ng baha, habang ang mga kabahayan ay unti-unting nilamon ng rumaragasang tubig, habang ang mga magsasaka ay nawalan ng ani, at habang libo-libong pamilya ang napilitang lumikas sa mga pansamantalang silungan—ano nga ba ang tugon ng pamahalaan? Walang iba kundi ang panibagong bersyon ng 4Ps: paumanhin, pangako, pagpapabaya, at paghuhugas-kamay. Pero ang 4Ps na ito, walang kinalaman sa pantawid-kahirapan, kundi sa pantakip-kapabayaan. Una, ang paumanhin. May mga salitang tila ba'y bahagi na ng kanilang script— "Ikinalulungkot po namin ang nangyari," "Kami po'y nakikiramay," "Kami po'y humihingi ng paumanhin." Ngunit anong klase ng paumanhin ang maituturing na wagas kung ito'y walang kaakibat na pananagutan? Kung ito'y inuusal lamang ng mga opisyal na hindi man lang nagnanaknak ang talampakan sa baha? Ang paumanhin sa ganitong konteksto ay isa na lamang retorikang nakasanayan upang pakalmahin ang bayan sa halip na gisingin ito. Isang paumanhing binitawan mula sa air conditioned na opisina, paumanhing hindi nagmumula sa konsesya kundi sa kamera, at higit sa lahat, paumanhing ginawang panangga sa galit ng masa ngunit hindi kailanman ginamit bilang mitsa ng reporma. Pangalawa, ang pangako. Sa bawat pagbisita ng nga opisyal sa lugar na lumubog, kasabay ng kamera ay ang mga salitang puno ng pag-asa. "Gagawa kami ng paraan. Magtatayo kami ng flood control project. Maglalaan kami ng pondo." Ngunit tulad ng mga esterong barado ng putik at basura, barado din ang mga pangakong ito. Ni hindi man lang umagos para magdala ng pagbabago at sa huli, nagiging basura na lamang ito na lumulutang sa kada unos. Kaya muli’t muli, taon-taon, administrasyon matapos ang administrasyon, tila pag-ikot lamang sa palad ng isang sirang relo ang sistema. Hindi umuusad, kundi paulit-ulit na lang nagmumukhang bago kahit luma. Makikita naman ito sa paulit-ulit ang pagbabalangkas ng plano, paulit-ulit ang paglulunsad ng proyekto, paulit-ulit ang paglalaan ng pondo pero hindi man lang maramdaman ang saglit na pag-asenso. Pangatlo, ang pagpapabaya. Ito ang pinakamarahas dahil ito ay tahasang pagtalikod sa tungkulin. At nakalulungkot dahil sa kabila ng paulit-ulit na babala ng mga dalubhasa, sa kabila ng mga panawagan ng mga tagapagtanggol ng kalikasan, ang tugon ng mga may kapangyarihan ay tila pagkikibit-balikat at pagsasawalang-bahala. Makikita ito sa tuwing ipinagpapatuloy ang walang pakundangang pagtatayo ng mga imprastruktura, sa patuloy na paglalatag ng mga semento sa dating palayan, sa pagputol ng mga punong-kahoy, at sa pagpirma ng mga kontratang hindi para sa masa kundi para sa sariling bulsa. At nang ang mga baha na ang tuluyang gumapos sa ating mga kalsada, nagulat pa sila. Wari'y hindi nila nasaksihan ang unti-unting paglubog ng bansa dahil sa kanilang pagpapabaya. At panghuli, ang paghuhugas-kamay. Kapag lubog na ang bayan, agad na may sisisihin: ang tindi ng ulan, ang kabiguan ng mga nakaraang administrasyon, ang kawalan ng disiplina ng taumbayan. Ngunit kailan pa naging epektibong lunas ang pagtuturo ng daliri sa iba? Kailan pa naging solusyon ang pag-iwas sa pananagutan? Habang pinagbubuntunan ang lakas ng ulan o ang hindi pagtatapon ng basura sa tamang tapunan, nalilimutan nating ang tunay na sanhi ng pagbaha ay hindi lamang ulan kundi ang sadyang pagsuway ng mga opisyal sa mga prinsipyo ng tamang pamamahala. Sapagkat ang baha, kahit ito ay rumaragasa, hindi dapat ito ganoon kalupit kung ang pamahalaan ay tunay na nagsilbi at nakinig. Kaya sa huli? Habang ang kabiguan ay itinatanggi, mas lumalaki ang gastusin, mas lumalala ang sakuna, at mas lumalalim ang sugat ng sambayanang hindi makabangon-bangon. Patunay rito ang datos ng Office of Civil Defense, dahil sa pananalasa ng Severe Tropical Storm Crising (Wipha) at ang pagbabadya ng Bagyong Dante at Emong, mahigit 533,213 na pamilya o halos 1.9 milyong katao ang naapektuhan sa iba’t ibang panig ng bansa. Dalawampu’t limang libong pamilya ang nagsisiksikan ngayon sa 732 evacuation centers, habang mahigit 21,000 pamilya pa ang nakikituloy sa ibang lokasyon. Umabot na sa ₱4 bilyon ang pinsala sa imprastruktura habang halos ₱217.5 milyon naman ang naitalang kawalan sa sektor ng agrikultura, partikular sa mais, palay, at mga high-value crops. Hindi lang buhay ang natangay ng bagyong ito—pati kabuhayan, dangal, at kinabukasan ng maraming pamilyang Pilipino. At habang nagbibilang tayo ng bangkay, ng nawasak na bahay, at ng nasirang buhay, tila binibilang lamang ng pamahalaan ang nalalabing boto. Sa ganitong kalagayan, hindi maikakaila na ang apat na salitang ito—paumanhin, pangako, pagpapabaya, at paghuhugas-kamay—ay hindi na lamang bahagi ng diskurso, kundi bahagi na ng kultura ng pamamahala sa bansa. Isa itong kultura ng pagkukunwari, ng panandaliang pagpunas ng luha ng mamamayan upang agad nila itong limutin. Isa itong kultura ng pagtalikod sa tungkulin, ng paggamit ng mabulaklak na salita upang ikubli ang katiwalian ng mga salarin. Kaya't ngayon, sa gitna ng mga lansangang tila hindi matuyo-tuyo, sa gitna ng mga pamilyang nawalan ng bahay at kabuhayan, isang panawagan ang kailangang isigaw: kailangan natin ng 4Ps na umiikot sa pagkilos, paglingap, pananagutan, at prinsipyo. Tama na ang pagsambit lang ng salitang “kawawa” sa tuwing may bangkay na lulutang-lutang sa baha. Tama na ang pagtrato natin na kapalaran lang ang trahedyang bunga ng paulit-ulit na pagbabalewala sa tungkulin. Ang pinsalang kayang iwasan ay hindi maaaring tawaging likas; ito lang ang resulta ng pamahalaang mas maaga pang magpatawag ng presscon kaysa maghanda ng evacuation. Kung tutuusin, hindi rin ito sakunang mula sa langit, kundi gawang-tao—itinindig sa bawat proyektong walang saysay, bawat pondong winaldas sa walang kwentang bagay, sa bawat tarpulin na nauna pa sa mga pangangailangan ng nasalanta para mabuhay. At kung may mensahe man akong maiiwan para sa nagbabasa nito, nais ko lamang na tandaan ninyo: habang ang bansa natin ay patuloy na lumulubog, hindi natin maaaring tanggapin ang palusot bilang patakaran. Hindi na natin kailangang hintayin pa ang susunod na bagyo bago matauhan. Ang katotohanan ay narito na, nalulunod sa ating harapan. At kung patuloy tayong magbubulag-bulagan, baka sa susunod na baha, ang malulunod ay hindi na lamang kabahayan at kabuhayan, kundi ang mismong pag-asa ng ating tinubuang bayan.