LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

"Para 'po'!" — isang katagang karaniwang isinisigaw ng mga pasahero sa kalsada upang bumaba sa kanilang destinasyon. Subalit sa panahon ngayon, tila ito na rin ang huling salitang Filipino na naririnig sa loob ng maraming tahanan. Ang wikang palatandaan ng isang malayang bansa, repleksiyon ng kultura, at ng ating pagkakakilanlan. Bakit tila sa mismong inang bayan natin unti-unti na ring ibinababa o pinapara ang paggamit ng wikang Filipino? Tinik sa lalamunan kung isipin na kalimitan sa mga kabataan ngayon ay hindi na marunong magsalita ng diretsong Filipino. Simula pa lang sa tahanan, halos "po" at "opo" na lang ang mga salitang kayang bigkasin ng mga kabataan lalo na ng mga bagong silang. Tila ba unti-unti na itong binubura sa kasaysayan at isinasawalang bahala na lang. Isa sa mga pangunahing rason dito ay ang pag-usbong ng makabagong panahon. Marami sa mga magulang ang hindi na tinuturuan ang kanilang mga anak sa wikang Filipino at ipanood na lang ng mga banyagang palabas gamit ang social media sites katulad ng Facebook, YouTube, o Tiktok. Kaya hindi na nakapagtataka, na nagiging kulelat ang mga bagong henerasyon sa pagiging bihasa sa Filipino kung sa mga magulang mismo nagsisimula ang kapabayaan. Bukod pa rito, patuloy ang bansa na nakalubog sa "colonial mentality". Nakagapos pa rin ang karamihan sa pananaw na kung ikaw ay nagsasalita ng Ingles, ikaw ay matalino. Nitong nakaraan lang nang mabasa ko ang isang Reddit post, na kung saan iniulat ng nag-post na ipinagyayabang umano ng kanyang tiyahin ang kanyang anak na Ingles lang ang kayang ibigkas at hindi nakapagsasalita ng Filipino. Pinipilit pala niya ang kanyang ikalawang anak na matuto ng Ingles kahit na'y sila mga magulang ay hindi bihasa. Ayon pa sa kanya, 'English only' ang ipinatutupad tuwing kinakausap ang bata upang hindi ito matulad sa kapatid na hindi marunong mag-Ingles. Kalaunan, lumaki ang bata na limitado at mali-mali pang gramatikang Ingles ang isinasabi. Natagpuang na-delayed na pala ang bata sa pagsasalita habang ang kapatid nito ay mahusay na sa pagpapahayag ng ideya sa Filipino at Ingles sa murang gulang. Ito ang madalas na karanasan ng milyon-milyong kabataan sa bansa. Kung marunong man sa Ingles, naghihikahos naman sa Filipino. Ayon sa datos ng World Bank, mahigit 90% sa mga kabataang Pilipino ay hirap sa pagbabasa at maging sa pagbuo ng pangungusap sa Ingles at Filipino. Masaklap na hanggang ngayon, marami pa ring mga kabataan ang nagiging kulelat sa dalawang wika dahil sa kagustuhan ng ilang mga magulang na makisabay sa uso sa lipunan. Kung nagsasalita ng Ingles ang bata, tinatawag na "matalino" at "sosyal", kung Filipino naman ay "jologs" o "bobo". Hanggang kailan natin ikakabit ang wikang Filipino sa pagiging mababang uri? Gayunpaman, walang dapat na ikahiya sa ating wika. Panahon ng himagsikan laban sa Espanya, hindi Ingles kundi Filipino ang naging pangunahing tulay ng komunikasyon ng masang Pilipino. Dahil sa wikang ito, naging posible ang mga pagpupulong ng mga Pilipino upang mapatumba ang mapaniil na mga dayuhan. Kung hindi dahil sa wikang Filipino, hindi natin makakamit ang kalayaang ating tinatamasa ngayon. Bukod dito, nakasaad sa Artikulo XIV, Seksyon 6 ng 1987 Konstitusyon ang pagsasaad sa Wikang Filipino bilang wikang pambansa na kailangang bigyang halaga at pagyamanin. Ito rin ang ating pagkakakilanlan at kultura. Bilang mga Pilipino, responsibilidad natin ang pagyamanin ito, lalo na ang pagmana nito sa mga kabataan. Kung sa atin mismo nagsisimula ang pagpapabaya, hindi nakapagtatakang tutularan lang din ng mga susunod na henerasyon ang ating ginagawa. Kung kaya, hindi dapat natin ipagtaboy ang wikang nagpalaya sa bansa mula sa tanikala ng mga banyaga. Higit sa lahat, hindi dapat ito sukatan sa katalinuhan ng indibidwal. Sapagkat kagaya ng anumang wika, ang Filipino ay walang pinipili, katangi-tangi, at mahalaga. Kung patuloy lang tayo sa pagbabalewala, tila binabalik lang natin ang ating bayan sa nakaraan — nakagapos, pinatatahimik, at sinusupil sa ating tunay na pagkakakilanlan. Nawa'y huwag lang nating pakawalan sa ating mga tenga ang katagang "Ang hindi magmahal sa sariling wika ay higit pa sa mabaho at malansang isda" mula sa ating pambansang bayani na si Jose Rizal. Magsimula tayo sa ating mga tahanan sa pamamagitan ng pakikipag-usap sa ating mga anak sa Filipino, ipanood ang mga programang lokal, at ipakita sa kanila na sa ating wika, may dangal. Kung patuloy tayong mananahimik, mananatili na lang tayong mga pasaherong papara, habang ang ating wika ay naiiwan sa gitna ng daan. Hindi na dapat "po" lang ang matirang bakas ng ating pagkakakilanlan. Huwag tayong pumayag na sa tahanan pa mismo namamatay ang wikang nagbigay sa atin ng kalayaan. Sapagkat kung 'po' na lang ang natira, baka bukas, wala na ni isang salitang atin. Kaya ngayon pa lang, isigaw natin muli: “Para ‘po’!” — hindi para bumaba, kundi para bumangon. Bumangon para sa wikang atin, wikang Filipino, ang wika nating mga Pilipino.