LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Sa isang bansang sugatan sa kasaysayan, ang bawat ulat mula sa Pangulo ay hindi lamang talaan ng programa. Ito'y isang salamin; salamin ng pagkukulang o pagtupad, ng pag-ako o pagtalikod, ng pananagutan o panlilinlang. Kaya’t sa tuwing inihaharap ang State of the Nation Address, hindi lang tagumpay ang inaabangan ng bayan kundi ang pagkilalang may sugat pa—at ito'y kailangang gamutin, hindi itanggi. Ngunit ngayong taon, ang SONA ay naging tahimik sa mga dagok na pinakamalapit sa bituka ng taumbayan. Sa haba ng talumpati, kapansin-pansing mas matimbang ang mga hindi nabanggit kaysa sa mga ipinahayag. Waring may layunin ang katahimikan, ang panatilihing mangmang ang madla upang manatiling panatag ang kapangyarihan. Isa sa mga pinakamatingkad na halimbawa nito ay ang pag-iwas sa isyu ng online na sugal, isang lumalalang salot na patuloy na sumisira sa kabataan, pamilya, at kabuhayang Pilipino. Ayon sa datos, dumarami ang kabataang nalululong sa digital na pagsusugal. Karamihan, mga menor de edad pa lamang ay nahuhulog na sa bitag ng pagkakalulong sa murang edad na 13. Sa tala ni Senador Sherwin Gatchalian, mahigit 300 katao na ang natulungan ng isang support group na tumutok sa mga biktima ng sugal, kasama na rito ang mga estudyanteng nalulong, mga magulang na naubos ang ipon kakalaro at abang sa “swerte”, at mga manggagawang nawalan ng saysay ang buwanang sahod. Hindi rin malilimutan ang salaysay ni Reagan Praferosa, dating negosyanteng sa loob ng pitong taon, ay nawasak ng sugal. Halos limampung milyong piso ang nawala sa kanya. Bigo ang negosyo, gumuho ang tahanan, at muntik na ring mapahamak maging ang sariling buhay. Isa siyang patotoo na ang sugal ay hindi basta bisyo. Ito’y kanser na pumapatay ng pag-asa. Ngunit bakit walang kahit isang linya ukol dito sa SONA? Bakit tahimik ang pamahalaan sa isang salot na lumalaganap sa mismong gulugod ng sambayanan? Bakit piniling huwag bigkasin ang mga hakbang tulad ng panukalang itaas sa ₱10,000 ang minimum cash-in para sa pagsusugal, ipagbawal ang paggamit ng e-wallets gaya ng GCash at Paymaya, at alisin ang mga patalastas tungkol dito sa mga lugar malapit sa paaralan at simbahan? Patuloy ang paglulubog ng marami sa pagkakautang at pagkakalulong, at kasabay nito ang pananatiling manhid ng pamahalaan. Wari’y hindi ito isyu sapagkat hindi ito mainam sa larawan ng progreso. Naririnig ngunit hindi nakikinig. At kung ang pagsusugal ay nilaktawan, lalo pang masaklap ang katahimikan ukol sa sahod ng mga manggagawa. Sa panahong hindi na sapat ang kita para sa itlog, bigas, at pamasahe, mas lumalabo ang mga tinig nilang puro pangako. Lalo na’t may panukalang batas na magtatakda na ang kita hanggang ₱400,000 kada taon, ay hindi na papatawan pa ng buwis. Isa itong konkreto sanang hakbang na magpapagaan sa mga manggagawang araw-araw nagbubuwis ng pawis. Ngunit muling nanaig ang katahimikan. Wala man lang pasaring. Wala ni isang pagkilala. Sa halip, binigyang-diin ang pangakong ₱20 kada kilo ng bigas—isang pangarap na kaytagal nang inuulit ngunit hindi matupad-tupad. Isa lamang paalala na abot-kaya na ang bente kada kilong bigas ang naipagmalaki, ngunit ang makararamdam? Pili lang sa mga lugar. Hindi lahat. Gayon din ang mga makararanas lang nitong “Bagong Pilipinas”. Sa gitna ng mga imprastrakturang binanggit, sa mga datos at istatistikang ipinagmalaki, tila walang puwang ang sigaw ng mga manggagawang pagod, ang mga magulang na nagpapalipas ng gutom, ang mga kabataang pinipilit lumaban sa gitna ng kawalang pag-asa. Kung ang ulat ay hindi nagsasalita para sa mga pinakatahimik, hindi ito SONA kundi isang sana. Ito ay ulat tungkol sa mga mabubulaklak na progreso ngunit hindi kailanman natatapos. Mga pangako sa ilalim ng termino na matumal ang pagbabago. Ang mga salita ay maaaring mapili, ngunit ang katahimikan ay mas mapangahas. Sapagkat ang mga hindi nabanggit na siyang mas iniiyak ng bayan—sahod, lulon, buwis at presyo, ay mas nagsisiwalat ng katotohanan kaysa sa mga tengang nakikinig lang. Sa dulo ng lahat, isang tanong ang nananatili: Hanggang kailan magpapanggap ang pamahalaan na maayos ang lahat? Kung ang pinuno ay walang lakas banggitin ang totoo, sino pa ang aasahang magsalita? Kung ang ulat ay naging salin ng ilusyon, dapat tayong humugot ng tinig mula sa katahimikan. Sapagkat sa panahong ganito, ang tunay na ulat ay matagal nang isinulat—sa resibong hindi mabayaran, sa baong walang laman, at sa sahod na hindi na dumarating. At kung ang pinuno’y mananatiling tahimik, ang bayan na mismo ang dapat sumigaw.