LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Nang marinig kong itinaas bilang super typhoon ang Bagyong Uwan na may international name na 'Fung-wong’, agad kong naalala ang mga eksenang paulit-ulit na nasaksihan sa hilagang Luzon, ang mga binahang kalsada, mga pamilyang nagtatakbuhan patungo sa evacuation centers, at mga magsasakang umaasang hindi tuluyang mawawasak ang kanilang ani. Bilang isang mamamayang nakaranas na ng mga bagyo sa nakaraan, alam kong bawat salita ng lider ay kayang magbigay ng pag-asa o magpabagsak ng tiwala. Ayon sa PAGASA, umabot sa lakas na 185 km/h ang hangin ng Uwan habang papalapit ito sa Isabela, at mahigit 120,000 pamilya ang inilikas sa buong Cagayan Valley upang maiwasan ang trahedya. Sa mga panahong ganoon, hindi sapat ang kalmadong mga salita; kailangan ang malinaw na direksyon at marubdob na malasakit. Kaya’t labis akong nabahala nang marinig ko si Governor Rodolfo “Rodito” Albano III na nagsabing, “mag-chill lang at magdasal.” Sa gitna ng umiiral na Signal No. 4 at mga ulat ng baha sa bayan ng Ilagan, Aurora, at San Mariano, ang ganitong pahayag ay tila malayo sa sitwasyon. Naiintindihan kong nais niyang panatilihing kalmado ang mga tao, ngunit sa panahon ng peligro, ang pagiging kalmado ay dapat sabayan ng pagiging alerto. Maging ang Department of the Interior and Local Government (DILG) ay nagpahayag na iimbestigahan ang pahayag at pag-alis ng gobernador sa bansa sa gitna ng travel ban para sa mga opisyal. Mismong si Secretary Benhur Abalos ay nagsabing si Albano ay “biktima ng bad taste,” na nagpapahiwatig kung gaano kabigat ang implikasyon ng maling tono sa gitna ng krisis. Nauunawaan ko kung bakit maraming kababayan ko sa Isabela ang nainis at natakot. Sa mga pag-aaral ng Philippine Institute for Development Studies (PIDS) at University of the Philippines Resilience Institute, sinasabing ang maagang babala at epektibong komunikasyon ay nagpapababa ng casualty rate ng hanggang 40% sa mga kalamidad. Kapag ang lider ay nagsalita nang tila minamaliit ang panganib, nawawala ang sense of urgency sa mga tao. Marami sa ating kababayan ang walang sasakyan, limitado ang access sa impormasyon, at umaasa lamang sa sigaw ng kanilang mga lider para kumilos. Isang maling pahayag lamang ay maaaring magpahina sa kanilang loob o magpatagal sa kanilang paglikas. Gayunman, may bahagi rin ng argumento ni Albano na totoo. Ayon sa kanya, nakahanda na ang mga relief goods at rescue teams bago siya bumiyahe, at naka-standby umano ang Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office (PDRRMO) ng Isabela. Totoo naman, ang kahandaan ay hindi nasusukat sa kung nasaan ang gobernador, kundi kung gaano kahusay ang koordinasyon ng mga tauhan sa lupa. Ngunit kahit gaano pa kahanda ang sistema, kung kulang sa tamang mensahe, mababalewala rin ang lahat ng paghahanda. Ang bawat babala ng PAGASA ay dapat sabayan ng mga lider na nagbibigay ng tiyak, malinaw, at kapanipaniwalang tagubilin. Bilang isang mamamayan, nasaksihan ko na kung paano nagdurusa ang Isabela sa tuwing dumarating ang malalakas na bagyo. Noong Bagyong Lawin noong 2016, Ayon sa Department of Agriculture (DA) mahigit ₱10.2 bilyon ang halaga ng pinsala sa agrikultura, at libo-libong pamilya ang nawalan ng tirahan. Kaya’t hindi kataka-taka kung bakit maraming Isabeleño ang labis na naapektuhan sa salitang “chill.” Para sa mga nakaranas na ng pagkawasak, ang “pag-chill” ay hindi simpleng pananatiling kalmado, ito ay tila pagkibit-balikat sa pangamba ng mga taong nakaranas ng baha at pagkawala. Para sa akin, ang tunay na lider ay hindi kailangang laging naroon sa kamera o sa entablado, ngunit kailangang maramdaman sa paraan ng akikipag-ugnayan. Kung kasabay ng kanyang pahayag ay naglabas si Albano ng listahan ng mga evacuation center, litrato ng mga nakahandang relief goods, at update mula sa mga lokal na opisyal, baka iba ang naging interpretasyon ng publiko. Maaaring nakita ng mga tao ang kanyang intensyon na magpalakas ng loob, hindi ang tila panlalamig sa sitwasyon. Sa panahon ng krisis, hindi kailangang laging mag-panic, ngunit kailangang maramdaman ng taumbayan na seryoso ang pamahalaan sa kanilang kaligtasan. Ang kontrobersiyang ito ay dapat magsilbing paalala sa lahat ng lider, mula barangay hanggang gobernador, na ang komunikasyon sa panahon ng sakuna ay kasinghalaga ng relief operations. Bago magsalita, dapat siguraduhing tama ang tono, kumpleto ang impormasyon, at handang tugunan ang takot ng mga tao. Sa bawat pagbabagyo, ang ating tiwala ay sinusubok hindi lang sa dami ng tulong na dumadating, kundi sa init ng boses na naririnig natin mula sa mga namumuno. Sa pagitan ng “chill” at “handa,” lagi’t lagi kong pipiliin ang lider na marunong magpatahimik ng kaba, ngunit hindi kailanman magpapabaya sa peligro, sapagkat sa panahon ng unos, ang tinig ng responsibilidad ang tunay na sandigan ng bayan.