Kamakailan lamang nang inanunsyo ang magiging badyet para sa sektor ng kalusugan sa susunod na taon, kapansin-pansin nang sa unang tingin ay tila malaki na ang nakalaang badyet para dito—P353.8-billion. Mukhang sapat na, mukhang malaki na, ngunit kung ikukumpara sa nakaraang badyet nito, tila ba ay bumaba mula sa P448-billion na badyet ay naging P353.8-billion na lamang—ito pa ay ikatlo sa pinakamalaking sektor na pinaglaanan ng badyet ngayong taon kasunod ng sektor ng edukasyon at imprastruktura.

Sa likod ng ganito kalaking numero, mayroong isang tanong na mas mahalagang sagutin: sapat ba talaga ito para sa pangangailangan ng kalusugan ng mga Pilipino? Sapagkat sa usapin ng kalusugan, hindi lamang numero ang pinag-uusapan. May mga ospital at health workers na kailangang magbigay ng serbisyo sa kabila ng mga kakulangan sa kagamitan at pasilidad.

Kaya kung mababawasan ang pondong nakalaan sa sektor ng kalusugan, hindi sapat na itanong lamang kung magkano ang nabawas. Mas mahalagang itanong kung saan ito mababawas, sino ang maaapektuhan, at anong serbisyo ang maaaring hindi maibigay dahil dito—dahil sa bawat bawas ng badyet ay dagdag pasanin naman para sa mga health workers. Dito nababawas ang kakulangan ng badyet, ang kasiraan ng sistema, at sila ang nagiging pantakip-butas sa ganitong mga problema.

Mula sa isang artikulo ng BusinessWorld noong 2023, kinuwestiyon ng health workers’ union ang P2-bilyong bawas sa panukalang badyet ng Philippine General Hospital (PGH) para sa sumunod na taon, dahil maaari umano nitong lubhang maapektuhan ang serbisyo ng ospital na kapos na sa mga health staff at workers. Ani ng isang health worker, “We resist this move as this will badly affect the services that PGH gives to the patients.”

Kung ang isa sa mga pangunahing pampublikong ospital sa bansa ay nakararanas na ng ganitong suliranin kapag nababawasan ang pondong nakalaan para sa kanila, paano naman ang mga ospital na mas maliit ang kapasidad at mas limitado ang kagamitan? Paano ang mga pasyenteng walang kakayahang lumipat sa pribadong ospital kapag hindi sapat ang serbisyong kayang ibigay ng pampublikong pagamutan—mga Pilipinong walang magawa kundi pagtiisan ang mga pampublikong ospital?

Dito lumilitaw ang tunay na presyo ng isang budget cut. Hindi ito natatapos sa pagbabawas ng isang numero sa isang dokumento. Nararamdaman ito sa mas mahabang paghihintay ng pasyente, sa labis na kakulangan ng kagamitan, at sa dagdag na pagod ng health workers.

Dahil hindi lahat ng malaki ay sapat. Sa papel, mukhang bilyon-bilyon ang nakalaan para sa kalusugan. Ngunit sa aktuwal na sistema, hindi nasusukat sa laki ng numero ang kakayahan nitong tugunan ang pangangailangan ng bawat ospital, health worker, at pasyente. Patunay nito ang nangyari sa PGH, kung saan kahit na malaki na ang badyet para sa kanila—hindi pa rin ito naging sapat para sa pangangailangan ng mga Pilipino. At kung ito'y babawasan pa, ano na ang mangyayari sa ating bansa?

Para sa sistemang pangkalusugan na kapos na sa kamay, kagamitan, at pasilidad, maaaring ang isang bawas ay maging dagdag na pasanin ng iba—at para sa pasyenteng umaasa rito, maaaring ang halaga nito ay hindi na kayang sukatin pa ng pera—maaaring sa susunod na masukat nito ay ang pagkawala na ng buhay dahil sa kakulangan ng sistema rito—hindi na pera ang presyo at sukatan ng budget cut, kundi pagkawala ng buhay na.

At sa huli…

Magkano ang isang budget cut?

The Frontman