LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Hindi na mawawala sa’ting bokabularyo’t diwa Ang paghalintulad ng ibong ginapos sa pagkalaya Sa mga peryodistang saysay sa mundo’y maglathala— Na tanging dahilan sa matayog na paglipad ay tinta’t salita. Sa mga kwentong pambata, kahahantungan ay kawili-wili: Ibo’y nakalipad, pakpak ay buo, paa’y walang tali. Hawak-hawak ang layunin, panatag ang sarili, Dahil sa paghimig—natutupad bawat mithi. Ngunit tila masyado tayong nagpalamon sa pantasiya— Ni hindi na mawari kung ano ang mali’t tama. Malaya nga ba, o sadyang malawak lang ang hawla? Kay lawak, tila unti-unting nawala ang ating diwa. Akala’y malaya—hawla’y lumawak, ‘ika nga. O baka tayo’y kusang lumiliit sa loob ng katha. Kalayaan ba ito, o ilusyon lang ng bulag na mata? Tayo ba’y pinalaya, o natutong umangkop sa tanikala? Hindi pa ubos ang tinta, hindi pa pudpod ang lapis, Ngunit may mga boses nang pinatatahimik sa gitna ng pahinang gusto nila’y malinis. Bawat katotohanan, bago pa man maisulat—tinatapyas, Dahil ang pakpak ng ibon, sa paningin ng ilan, delikado kung lumipad nang wagas. Oo, gasgas na kung gasgas— Ngunit sa bawat pakpak na hindi makaalpas, Naroon pa rin ang buntong-hiningang bumabangga sa nilulumot na rehas, Na tila ba pagsubok pa rin ang bawat paglapat sa papel na patas. Sa paulit-ulit na paggamit ng kwentong ibon at hawla, Baka nga naging dasal na lang ito sa gitna ng sigwa. Hindi dahil wala na kaming maisagawa, Kundi dahil ito na lang ang naiwan sa aming alaala. At kung minsan, ang paglathala ay paraan ng paglimos ng paniniwala— Na may saysay pa ang mga salita kahit ginutaytay na ang mga paksa. Hindi kami malaya—lumawak lang ang hawla, Hindi kami malaya—humaba lang ang nangangalawang na tanikala. Kung ito’y tawagin nilang malayang pamamahayag, Hayaan na—patuloy pa rin ang tinta sa tahimik na pag-agos at pagdaloy ng layag. At kahit panaginip lang ang bawat matayog na paglipad, Hayaang kami’y buong makalahad ng karapat-dapat.