Matagal nating pinagmasdan ang anino ng ating mga ninuno, naghahanap ng lakas sa mga pahina ng kasaysayang tila unti-unti nang kumukupas. Ngunit sa pag-ikot ng mundo, napagtanto natin ang kalayaan ay hindi isang regalong natanggap, kundi isang tungkuling kailangang pangatawanan araw-araw. Ang ating mga kamay, na dati’y sanay lamang sa paggawa, ay natuto nang humawak ng panulat at magtaas ng kamao upang itala ang katotohanang madalas piringan ng mga mapang-api.
Sapagka’t tinatanggi natin ang salitang “katahimikan.”
Sapagka't ang dugong nananalaytay sa atin ay marunong lumaban, hindi lumuhod.
Ang bawat karanasang pagkakaisa sa mga rally, ang ating kakayahang manulat para sa bayan, at ang patuloy na pagkaroon ng boses ay patunay na tayo ay saksi ng bawat paghampas ng alon, na patuloy nating dalhin mula sa dugo ng mga dating pinaglaban, hanggang sa ating mga sugat ay maging mga titik, at ang ating mga peklat ay maging mapa para sa susunod na henerasyong magpapatuloy sa kwentong sinimulan ng ating mga bayani sa dalampasigan ng Mactan.
Ang labanan ay hudyat na ang boses ng Pilipino ay hindi kailanman mapatatahimik ng kahit anong puwersa, at ang ating henerasyon ay ang alingawngaw ng huling sigaw ni Lapu-Lapu na tumatangging maging anino lamang ng nakaraan. Minsan nalilimutan natin na tayo rin ay may diwang mandirigma—isang barko ang dumaong at agad-agad nating sinulat ang pagkatalo, ngunit libo-libong Pilipino ay nagigising at ipinagkaloob sa limot na tayo ay may lahing mananalo.
Ang ating pag-iral ay isang matagal nang pagtutuos sa pagitan ng alab at ng malamig na bakal. Sa bawat paghinga, hinihigop natin ang alikabok ng mga pangarap na dinurog ng panahon, tinitipon ang bawat butil nito upang pandayin ang isang sandatang walang kapantay ang talim. Ang ating mga katawan ay naging buhay na saksi sa mga latay ng sistemang pilit tayong binubura, subalit sa bawat sugat ay sumisibol ang isang uri ng galit na may kasamang linaw. Tayo ang mga anino na natutong magliyab, ang mga bulong na naging dagundong, at ang mga biktima na naging hukom sa sarili nating tadhana.
Yayanigin ng ating bawat yapak ang mga toreng itinayo sa ibabaw ng ating mga kabaong. Wala nang puwang para sa mga palamuting salita; ang kailangan natin ay ang katotohanang kasing-pait ng apdo ngunit kasing-liwanag ng sikat ng araw. Binabaklas natin ang mga rehas ng takot gamit ang mga kamay na sanay sa hapdi at hirap. Sa dulo ng mahabang paglalakbay na ito, ang matitira na lamang ay ang ating mga pangalan—nakaukit sa bawat bato, nakatatak sa bawat puso, at nakasulat sa bawat kabanata ng isang bansang tumangging mamatay sa gitna ng sarili nitong dilim.
At sa totoo lang…
Matagal na ang laban natin—mula sa pagbuwis ng buhay laban sa mga kolonyalista, hanggang sa walang humpay na paggiit para sa tunay na kalayaan at katarungan.
At ang mga ito ay mga pasakit at sakripisyo para sa kinabukasan ng susunod na salinlahi.
Hayaang tangayin ng alon ang lahat ng ating takot, ngunit hinding-hindi ang ating galit—dahil ang dagat na naging saksi sa ating pagkadapa, ang siya ring magiging lunduyan ng ating muling pagbangon. At bilang mga inapo ni Lapu-Lapu, bitbit natin ang alat ng dagat sa ating mga luha at ang apoy ng Mactan sa ating mga ugat.
