"Atin cu pung singsing...metung yang timpukan..."

Kung sino man pong makakikita sa singsing na ibinigay sa akin, at sa nagbigay nito... ako po'y buong pusong nakikiusap, maaari po bang ibalik ninyo sa akin?

Tinawid nila ang rumaragasang ilog at inakyat ang matarik na kabundukan, mapuntahan lamang ang isang tulad ko. Lumuhod sila't humalik sa talampakan ko. Hinarana ako gamit ang mga awiting hinuhuni ang pangalan at pangako nilang tila isang panata. Namanhikan sa pamilya kong gutom at nagbigay ng mga kakaning may halong salita. Pinangakuan nila ako ng kasal, ng panibagong buhay—malayo sa kinagisnan kong yagit at sukal. Binigay na rin nila ang puting bestidang isusuot ko sa altar, ngunit may nakaburdang pangalan nila at numerong nakabilog. Minsan pula, minsan berde ang sinulid.

Subalit sino ba naman ako para humindi? Sinigaw nilang ipagkakaloob sa akin ang boses na hindi kailanman mapapaos, basta't hahayaan kong sila ang magsalita para sa akin.

Inilapit nila ang kanilang mga kamay, tutulong daw sa mga binti kong babad sa putik ng sakahan; ngunit hanggang pilapil lang ang abot ng kanilang pag-akay.

Subalit binalaan ako ni inay na ito na ang huling beses na makikita ko ang singsing at ang nagsuot nito sa aking daliri. Noong una, hindi ko lubos maintindihan kung ano ang kaniyang tinutukoy.

“Hintayin mo ako, kapag ako’y naupo na sa tronong hinahabol ko pagsapit ng Mayo—babalikan kita at gagawing reyna,” ito ang pangako ng taga-lungsod sa akin. Malinis at pulido ang kasuotan, maputi ang balat, at mayroon siyang ngiting ibang-iba sa kumukulot, nangungulubot, at naninilaw kong ligaya; isang ngiti na palagi niyang suot ngunit pilit na binubulong ng aking pamilya na isa itong mapanlinlang na maskara.

Hinintay kong lumipas ang panahon. Pinanood kong maghabulan ang araw at buwan. Sa bawat umaga, ginamit kong ilaw ang araw upang masdan ang liblib kong bayan. Pilit kong isinaulo ang lupaing kinalakihan, namamag-asang lilisanin ko na itong tuluyan kapalit ng isang maunlad na pamumuhay. Sa dilim ng gabi, tila natutulog din ang pag-asa ko’t nagigising ang pagdududang dinadala ng puso ko. Nakikita ko ang mukha niya sa buwang paiba-iba ang hitsura at napapaisip ako, kung tama bang nagtiwala ako. Dahil paano na lamang kung isa siyang buwan na mayroong maraming mukha?

Hanggang sa sumapit ang Mayo, madalas, babad sa init ng araw, at minsan nama’y hinaharap ang malalaking alon. Lumipas nang lumipas ang mga araw hanggang sa natapos ang buwan. Ang buwan ay naging dalawa, tatlo, hanggang sa maging taon, dekada, at pumuti na rin ang buhok ko.

Hindi na ako binalikan.

Isa akong tangang naghintay sa kawalan.

Nasaan ka na?

Ang mga pinangako mo—hindi lamang ang iyong pagbalik, kundi ang panibagong buhay at mga plano sa likod ng lilang tinta sa aking hintuturo, ay hindi man lang umabot sa bayang niligawan mo. Kami ang una mong pinuntahan, ang sinabi mong unang prayoridad. Ngunit ang totoo pala, kami rin ang una mong kalilimutan.

Masyado bang madumi ang aming mga palad para dampihan ng tulong na sinabi mo’y iaabot mo? Naamoy mo ba ang aming pawis at pinili mo pa ring limutin ang suporta na sinabi mo’y kapalit ng aming serbisyo sa pagsasaka?

Ikaw ang kuwentong isasalin ko sa dila ng mga anak at apo ko, hindi bilang bayaning gagawan ko ng rebulto o anghel na sasambahin ko—ikaw ang demonyong dapat nilang itaboy sa oras man na dumating ka o ang mga katulad mo muli upang manligaw; manlinlang ng taong pinalaki sa dulo ng lipunan.

Kung nasa daliri ko man ang singsing mong kunwari’y inialay, huhubarin ko ito—kahit pa gawa sa gintong maitutubos ako mula sa putik. At kung mahanap ko sa aparador ang bestidang dapat isusuot ko sa kasal ng kasinungalingan, pupunitin ko ito hanggang maging tagpi-tagpi ang altar na itinayo mo sa imahinasyon ko.

Ngunit bago ko matanggal ang singsing, napaisip ako—sa akin ba talaga ito? Gayong hindi naman ito nagtagal sa daliri ko. Isa kang pansamantalang ligayang talilikuran ko. At ang bestidang hindi ko nasuot, alay mo ba sa ani mo’y paglilingkuran mo o paglilingkuran ka?

Kung kasalanan ang panlilinlang, bakit ako, na kumapit lamang sa pag-asang ipinalabas mo—ang nabitawan upang malunod sa pagsisisi?

The Frontman