LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Imposibleng ako lang ang estudyanteng maselan sa bolpen at may binabagayang panulat. Kung ako ang tatanungin, hilig ko ang flexStick 0.5—manipis ang tinta, banayad ang pagdulas sa papel, at sa murang halaga, may kasangga na ako sa araw-araw sa tuwing ako’y sumusulat. Sa totoo lang, may kakaibang saya kapag ang panulat ay sumusunod sa agos ng isip, para bang bawat salitang aking inililimbag ay dumadaloy nang walang sagabal—diretso mula mismo sa aking puso. May iba namang mas gusto ang Dong-A, Gtech, Faber-Castell, o pa-sosyalan pa—Staedtler o UniPin. Iba-iba man ang tatak at anyo, iisa ang layunin ng bawat panulat: ang magsulat, mag-ulat, at mamulat. Sapagkat sa huli, hindi presyo o tatak ang sukatan ng halaga ng tinta, kundi ang kuwento at katotohanang binubuhay nito—kahit pa sabihin nating walang nakababasa o nakapapansin sa ating isinusulat. At dito ko napagtanto—ganoon din ang ating wika. Iba-iba man ang punto, tono, at anyo, pare-pareho ang layunin: mabuhay at magpatuloy. Ngunit habang abala tayo sa pagpili ng "magandang bolpen," may mga salita, kuwento, at buong diyalekto na unti-unti nang tinutuyo ang tinta—walang ingay, walang pumapansin. May mga wikang tulad ng Inagta sa Camarines, o Arta sa Quirino, na ngayo’y parang lumang pahina sa aklat na matagal nang nakasara—ang mga salita’y bahagya na lang nabubulong ng iilang labi, at sa bawat taon, isa-isa silang napipikit. Hindi ito balitang laman ng pahayagan; ito’y katahimikang bumabalot sa kabundukan, sa mga baybayin, sa mga baryong matagal nang 'di naririnig ng siyudad. At sa isip ko, ganoon din marahil ang pakiramdam ng isang panulat na hindi na ginagamit—natutuyo, napuputol, nakalilimutan. Ngunit hangga’t may isang kamay na handang sumulat, hangga’t may isang bibig na handang magsalita—may pag-asa pa. Sapagkat may mga kwento na dapat isulat kahit walang makabasa; may mga salitang dapat itawid kahit walang makarinig. Sa bawat salitang inilalapat ko sa papel, naiisip ko ang mga wikang unti-unting nabubura sa alaala ng bayan—mga himig na hindi na naririnig, mga pangalan ng bundok at ilog na tinatakpan ng banyagang tunog. Parang tinta sa lumang pluma, paubos na ngunit nananatiling lumalaban; bawat tuldok at kudlit ay hakbang upang hindi tuluyang mabaon sa limot. Hangga’t may kamay na handang magsulat, may pag-asang mabubuhay muli ang kanilang tinig. Kaya’t marahil, ang solusyon ay hindi lamang sa pag-alala kundi sa aktibong paggamit—muling pag-awit ng mga kantang kinalimutan, pag-ukit ng mga alamat sa dila ng kabataan, at pagbibigay-buhay sa mga pantig na halos mawalan na ng hininga. Sa bawat leksyon sa silid-aralan, sa bawat kwentong ibinubulong sa gabi, at sa bawat liham na isinusulat sa sariling wika, unti-unting napupuno ang panulat ng panibagong tinta. Sapagkat ang wika ay hindi lang alaala; isa itong ilog na kailangang dumaloy para manatiling buhay. At sa pagdaloy na iyon, natutunan kong hindi sapat na may hawak ka lang na pluma—dapat ay handa kang gamitin ito hanggang sa mangalay ang iyong mga kamay. Sapagkat hindi kailanman mauubos ang kwento hangga’t may taong handang mag-ulat at mamulat. Oo—imposibleng ako lang ang estudyanteng maselan sa bolpen at may binabagayang panulat. Subalit kahit ganoon pa ako kaselan sa panulat kong hilig—walang katumbas ang panulat na kayang magsulat hindi lang para sa sarili, kundi para sa mga salitang nalilimutan ng mundo. Oo—patuloy ko pa ring gagamiting ang kinagisnang kong FlexStick, ngunit mayroon na akong bagong paborito. Ang bagong paborito kong panulat ay ang plumang nag-uudyok ng buhay sa bawat wikang naghihingalo, ang tinta nitong hindi nauubos sa pagsalaysay ng ating pinagmulan. Sapagkat walang wikang malilimutan hangga’t may sumusulat—hanggang sa huling patak ng tinta.