Madalas kong marinig ang linyang iyon—sa hallway, sa loob ng silid-aralan, kahit sa simpleng usapan lang sa tabi. Parang palaging ganoon ang tingin nila sa akin: kaya ko na, dahil matalino ako. Para bang sapat na dahilan iyon para isipin nilang lagi akong may sagot, lagi akong handa, at hindi kailanman nalilito.

Pero ang hindi nila alam, may mga araw din na gusto ko lang huminto.

May mga gabi na tahimik akong nakaupo sa harap ng mga papel at libro, pilit inuunawa ang mga bagay na hindi rin agad malinaw sa akin. May mga pagkakataon na puno na ang isip ko—ng mga tanong, deadlines, at problema ng ibang tao na parang ako ang inaasahang sumalo. Nakikita nila ang resulta ‘yung mga sagot, ‘yung kumpiyansa sa pagsasalita, ‘yung pagiging “matalino.” Pero hindi nila nakikita ang proseso—’yung pagod, ‘yung pagdududa, at yung mga pagkakamali na ako lang ang nakakaalam.

Habang naglalakad ako sa gilid ng silid-aralan, may mga sandali na sinusukat ko ang bawat hakbang ko. Iniisip ko kung sapat na ba ang ginagawa ko, o kung palagi na lang ba akong hahabulin ng inaasahan ng iba. Nakikita ko sa mga mata nila ang paghanga at pagtitiwala, pero sa likod nito, may tanong na tahimik na kumakapit sa isip ko:

Paano kung minsan, wala talaga akong alam?

Sa bawat proyekto, sa bawat talakayan, ako ang inaasahang magsalita, magpaliwanag, magdala ng direksyon. Parang hindi puwedeng magkamali. Parang hindi puwedeng magsabing, “hindi ko rin alam.” May mga pagkakataon na gusto ko lang umupo sa isang sulok at maging katulad ng iba—’yung nakikinig lang, hindi ‘yung palaging inaasahang may sagot.

Pero hindi ko iyon ginagawa.

Hindi dahil perpekto ako, kundi dahil may mga taong naniniwala sa akin. At sa paniniwala nila, parang may responsibilidad akong maging mas matatag kaysa sa nararamdaman ko.

Sa paglipas ng panahon, natutunan kong tanggapin na hindi kailangang makita ng lahat kung gaano kabigat ang pressure na dala ko. Hindi nila kailangang malaman kung ilang beses akong nagduda sa sarili ko, o kung ilang gabi akong nag-aral nang tahimik para lang masigurong hindi ako bibigo sa inaasahan nila.

Ang mahalaga, alam ko sa sarili ko na ginagawa ko ang lahat ng kaya ko.

Pero minsan, may tanong na bumabalik sa akin—isang tanong na hindi ko rin agad masagot:

Kung lahat umaasa sa akin, sino naman ang aasahan ko kapag ako’y nahihirapan?

Sa kabila ng lahat, may mga sandali pa rin na napapangiti ako. ‘Yung tipong kahit pagod na ako, alam kong kaya ko pa ring magpatuloy. Hindi dahil kailangan kong patunayan ang sarili ko sa iba, kundi dahil ayokong iwan ang laban ko para sa sarili ko.

Unti-unti kong naiintindihan na ang halaga ko ay hindi nasusukat sa paghanga ng ibang tao. Hindi rin ito nakabase sa kung ilang beses akong tama, o kung gaano kadalas akong may sagot.

Ang tunay na sukatan ay kung paano ako tumatayo kahit may mga tanong na hindi ko pa alam ang sagot.

At siguro, iyon ang pinaka-tahimik kong tagumpay—’yung patuloy akong lumalaban kahit may pagod, kahit may duda, kahit may pressure.

Dahil sa huli, natutunan kong tanggapin ang isang simpleng katotohanan:

Hindi ako palaging may sagot.
At hindi ko kailangang maging perpekto para maging sapat.

The Frontman