Alas-singko ng umaga. Gumising ako bago ang araw, gaya ng dati. Dati, si Mama ang alarm clock ko. “Anak, matulog ka pa,” bulong niya habang sumasayaw ang mantika sa kawali at umaawit ang bahay namin.
Ngayon, ang katahimikan na lang ang bumabangon kasama ko. Makapal. Mabigat. Nakahiga sa dibdib ko.
Araw ng mga Ina ngayon.
Kaya dumiretso ako sa palengke pagsikat ng araw. Bangus ang hanap ko—‘yung mataba, ‘yung gaya ng lagi niyang bilin.
“Hindi tilapia, anak. Bangus. ‘Yun ang may lasa.”
Pinatanggal ko ang tinik. Gaya ng ginagawa niya para sa akin noon, para hindi ako masaktan.
Pag-uwi, binuhay ko ang kalan at ang alaala. Pinrito ko ang bangus hanggang kumanta ang balat sa mantika. Naghiwa ako ng kamatis na kasing pula ng panyo niyang hindi nalalayo sa bulsa. Naglagay ako ng bagoong sa platitong may pingas sa gilid — ‘yung ayaw niyang palitan. Nagsaing ako. Sakto ang tubig.
“Ang sinaing, anak, hindi sinusukat. Inaamoy. Tinatandaan.”
Dalawang plato ang inilabas ko. Dalawang kutsara. Dalawang baso. Hinila ko ang upuan niya papunta sa tapat ng bintana, kung saan dinadapuan ng umaga ang pisngi niya dati. Inilatag ko ang placemat na plastik. Bulaklakin. Punit na sa gilid, pero “Okay pa ‘yan,” sabi niya. Laging okay sa kanya ang mga bagay na may kasaysayan.
Tinitigan ko ang kawalan sa harap ko.
“Kain na, Ma,” sabi ko.
Bumagsak ang salita ko sa sahig. Walang sumalo.
Mainit pa ang bangus. Umuusok pa ang kanin. Buo pa ang araw sa labas, pero may parte ng bahay na hindi na kailanman naiilawan.
Hindi siya na-traffic. Hindi siya nagdidilig ng halaman. Hindi siya nasa kabilang bahay, nakikipag biruan kay Aling Nena tungkol sa presyo ng sibuyas.
Apat na taon na siyang hindi umuwi.
Sumubo ako. Kanin. Bangus. Luha, siguro. Wala akong malasahan kundi asin at pangungulila.
“Masarap ba, Ma?” bulong ko sa pagitan ng subo.
Katahimikan.
‘Yun ang sagot niya sa akin mula pa noong Nobyembre na hindi na siya nagising.
Naubos ko ang kanin ko. Ang plato niya, puno pa rin. Kasing puno ng pangungulila ko. Ang bigat. Diyos ko, ang bigat kumain mag-isa sa Araw ng mga Ina.
Tumayo ako. Dinala ko ang dalawang plato sa lababo. ‘Yung kanya, binanlawan ko lang. Malinis. Walang bahid. Walang gutom na pinawi. Walang ngiting sinuklian.
‘Yung sa akin, kinuskos ko nang matagal. May kanin na dumikit na parang pangakong hindi ko natupad. May mantika na ayaw matanggal, gaya ng pagmamahal na ayaw mawala.
Pinunasan ko ang mesa. Tinupi ko ang bulaklaking placemat. Binalik ko ang upuan niya sa dati nitong puwesto — nakaharap sa bintana, naghihintay sa araw na hindi na siya sisilayan.
“Happy Mother’s Day, Ma,” sabi ko.
Sa susunod na taon, babangon ulit ako nang alas-singko.
Mamalengke ulit ako ng bangus.
Maghahain ulit ako ng dalawang plato.
Kasi ang Araw ng mga Ina, hindi lang para sa mga nanay na kayang yakapin pa.
Para rin sa mga anak na patuloy na nagluluto,
para sa mga upuang hindi na mauupuan,
para sa mga “Kain ka na, Ma” na sa hangin na lang ibinubulong.
Kasi ang anak, hindi nagre-resign.
Kahit ang nanay niya, nasa langit na.
