LISTEN TO ARTICLESynthesized Narration • 0:00 / 0:00

Sa murang edad, naranasan na ng malikot kong isip ang mamuhay sa kasagsagan ng pandemya—hirap sa buhay at lalong hirap sa pag-aaral. Maliit na tindahan at kaunting kita sa pagkokonstraksyon ang bumubuhay sa aming anim na magkakapatid. Madalas kulang, minsan sobra. Ngunit paano magkakalaman ang utak kung sa mga kapirasong papel at bolpen lamang ako umaasa? Walang hawak na selpon o anumang gadyet dahil sa salat ng buhay. Tumuntong ako ng ika-pitong baitang noong kasagsagan ng COVID-19—sarado halos lahat ng pamilihan, walang tao sa labasan, at walang sino man ang pinapayagan lumabas sa kani-kanilang tahanan. Subalit tuloy ang pag-aaral sa unang taon ko sa hayskul—walang harap-harapang klase kung kaya't modyular o online lamang ang sagot para sa karamihan. Subalit paano ako sasabay kung kahit lumang selpon ay wala ako? Sa dasal ko'y ito ang laman—selpon lamang para ako'y makapag-aral. Hindi naglaon, natupad ang aking kahilingan. Tuwang-tuwa ako bilang isang paslit nang ako’y makahawak ng bagong selpon. Lumipas ang mga araw, tanghali, at gabi, walang humpay kong ginamit ang bagong biling gadyet— online games, social media at kung ano-ano pa ang inaatupag ko. Nawala sa aking isipan ang tanging dapat kong gawin—ang gamitin ito sa pag-aaral. Bigayan na ng mga grado, ano kaya ang makukuha ko? Sa pagbuklat ko sa aking report card, palakol na grado ang tumambad. Sa aking takot, hindi ko pinaalam kung kanino man—maging sa aking mga magulang. Nagpatuloy ako sa aking gawain kahit na itinuring kong aral ang aking napala—kahit ang pangako kong mag-aral nang mabuti ay nawala. Sa sumunod ko pang mga taon, gano’n at gano’n pa rin ang bumubulaga. Wala nang bago sa aking mga grado— bagsak. Maging sa pagtatapos ng aking ika-apat na taon sa hayskul, balewala kung ano man ang gradong makuha. Lumisan ako sa aking paaralan nang hindi marunong bumasa, mag-sulat, o bumigkas lamang. Madalas pagtawanan at kutyain ng nakararami dahil isa lamang akong mangmang. Mula sa aking malikot na isipan na humihiling lamang ng selpong upang makapag-aral, hanggang sa utak na wala nang inatupag—napagtanto ko ang isang katanungan. "Kasalanan ba nilang mukha akong katatawanan dahil isa lamang akong mangmang na hindi man lang marunong bumigkas?" tanong ko sa aking sarili. Ang tanong ay agad ding nasagot. "Hindi ako sadyang mangmang—pinili ko lang talagang manatiling walang alam dahil sa aking mga kagagawan.” Sa isang banda, sinuksok ko ang aking sarili—takot sa batikos ng mundo. Paano na lamang sasabay sa takbo ng buhay kung ang isang tulad ko'y hirap sa lahat ng bagay.