Subukan mong mag-search ngayon ng "sapatos" sa TikTok. Maya-maya lang, sapatos na ang buong FYP mo. Mag-like ka ng isang Chinese short drama sa Facebook, bukas pa lang ay parang probinsya na ng China ang newsfeed mo. Ganyan katalino ang algoritmo—bibigyan ka ng marami ng kung ano man ang pinatulan mo.

Kaya noong sinabi ni VP Sara na mas maganda pa raw ang kalidad ng pamamahayag sa ibang bansa, at "buti na lang” daw ay may social media para makita ang tunay na katotohanan, napaisip ako: Ganoon ba tayo kadaling utuin? Akala ko ba sa balita naghahanap ng katotohanan eh bakit sa TikTok o FB reels na pumupunta ang VP para mag-fact check?

Pero gets din naman kung bakit gustong-gusto nila ang social media eh. Hindi kasi katulad ng mga reporter na nanggigisa sa presscon ang social media. Binuo ang algoritmo para ikulong ka sa sarili mong kulay ng politika. Kung DDS ka, puro papuri kay Sara ang lalabas sa feed mo. Kung kritiko ka, puro kapalpakan naman niya ang makikita mo. Maya-maya na lamang, lahat tayo ay nabubuhay sa magkakaibang mundo. Habang ang mga nasa taas? Kumakaway lang habang nag-e-enjoy sa sinasapit natin.

'Yon ang magic ng personalized feed. Hindi iyon ginawa para sabihin sa’yo ang buong katotohanan; ginawa 'yon para ibigay sa'yo ang gusto mong marinig. Parang 'yung sumikat na spliced video sa FB page ni Senator Pia Cayetano—putol ang clip, binawasan ang konteksto, nilagyan ng dramatikong caption, tapos boom! Pasabog!

Iyon ba ang sinasabing “katotohanan?” 'Yung pinuputol ang video para lang umangkop sa naratibo na gusto nilang ibenta? Sa pamamahayag kasi, may tinatawag na “editorial standards”—'yung proseso na kailangang i-verify muna ang kwento at kunin ang dalawang panig bago sulatan at i-publish.

Pero sa Facebook at TikTok? Ang kailangan mo lang ay isang dramatikong background music, isang nakakalokang caption, at sandamakmak na mga troll o panatiko na handang mag-spam ng "Protect the VP!" Daig mo pa ang nanalo sa lotto sa dami ng heart reactions.

Binuo ang algoritmo para sa confirmation bias. Kung galit ka sa media, ipapakita sa’yo ang maraming reels kung bakit "bayaran" ang media. Parang dating app lang—i-de-delete mo 'yung ayaw mo, tapos i-swa-swipe right mo lang 'yung gusto mo.

Ito 'yung dahilan kung bakit takot ang maraming pulitiko sa totoong pamamahayag. Balikan natin noong Martial Law. Unang-unang ipinasara ni Marcos Sr. ang mga dyaryo at TV network kasi alam niyang kapag may malayang pahayagan, hindi mo makokontrol ang kwento.

Naaalala niyo pa 'yung meme na "Source: trust me bro?" Iyon mismong ang gusto nilang ipasok sa utak natin. Pagdating sa press conference, biglang nagkakaroon ng amnesia o kaya’y sasagutin ka nalang ng "no comment." Pero magugulat ka pagdating sa sariling FB page, daig pa ang vlogger na nag-a-unboxing—tuloy-tuloy ang salita kasi alam niyang walang magtataas ng kamay para sabihing, "Ma'am, mali po 'yung sinabi niyo."

Ang nakakatawa pa, ikinukumpara pa ang journalism sa ibang bansa. Sige nga, subukan mong humarap sa press ng US o UK kung saan ang mga reporter ay parang mga gutom na leon na walang ginawa kundi gisahin ang mga pulitiko. Sa ibang bansa, kapag nagisa ka sa budget hearing, mag-re-resign ka sa kahihiyan.

Sa huli, ayaw lang naman nila sa journalism kasi ang pamamahayag ay kayang panisin ang niluto nilang script. Ayaw nila ng resibo, gusto nila ng views. Ayaw nila ng tanong, gusto nila ng palakpak. Tandaan mo lang na kapag libre ang app na ginagamit mo—ikaw, ang utak mo, at ang boto mo ang mismong ibinebenta.

The Frontman