Hindi ko minana ang lupa upang ipagbili.

Minana ko ito kasama ang putik sa aking mga kuko, ng pawis sa likod ng aking ama, at ng mga panalanging ibinaon ng aking ina sa bawat punlang itinanim.

Hindi titulo ang unang ibinigay sa akin.

Kundi pangalan.

At sa bawat pagtapak ko sa lupang ito, tila inuusal muli ang apelyidong matagal nang isinulat ng aming mga ninuno sa pamamagitan ng araro.

Dito ako natutong bumangon kasabay ng araw.

Dito ko nakilala ang ugali ng hangin, ang tiyaga ng ulan, at ang katahimikang tanging bukirin lamang ang marunong magsalita.

Dito rin akong natutong maniwala na ang tahanan ay hindi lamang pader at bubong—kundi lupang kumikilala sa iyong mga yapak.

Ngayon, may mga taong dumating na may dalang plano, mga guhit sa papel, mga sukat na eksakto, at pangakong mas maliwanag daw ang bukas.

Sa kanilang mapa, isa lamang itong lupain.

Sa akin, ito ang huling pahinga ng kasaysayan na kaya ko pang hawakan.

Sinasabi nilang pag-unlad.

Ngunit bakit sa tuwing binibigkas ang salitang iyon, may pamilyang kinakailangang lumikas?

May punong kinakailangang putulin?

May magsasakang kinakailangang lumimot?

Paano kung ang liwanag na kanilang ipinapangako ay magmumula sa mga bahay na sila rin ang nagpapatay ng ilaw?

Paano ko ipapaliwanag sa aking anak na ang puno ng mangga na minsang naging taguan namin, ang pilapil na unang nakinig sa aking mga pangarap, at ang bukiring pinaglibingan ng pawis ng aking ama—ay isa na lamang tuldok sa isang planong hindi kami isinama?

Saan ko hahanapin ang amoy ng bagong araro, ang huni ng maya tuwing anihan, ang bakas ng mga yapak ng aking mga magulang na hanggang ngayon ay tila nakaukit pa rin sa lupang ito?

Paano susukatin ang halaga ng tahanang hindi lamang tinitirhan, kundi humubog sa aming pagkatao?

Kung mawala ang bukirin, hindi lamang lupa ang mawawala.

Kasama nitong lilisan ang pangalan ng aking angkan, ang wikang sinasalita ng aking mga kamay, ang kabuhayang marangal kong ipinagmamalaki, at ang bahagi ng aking sarili na hindi kayang tumbasan ng anumang kabayaran.

Sapagkat may mga bagay na hindi nabibili.

May mga ugat na hindi maaring bunutin nang hindi kasabay ang pagdurugo ng buong puno.

Kaya at kung dumating ang araw na kailangan ko nang lumisan, dalangin ko lamang na may makaalala—na minsan, ang lupaing ito, may isang magsasaka na hindi lang palay ang itinanim.

Kundi alaala.

Kundi pangalan.

Kundi tahanan.

Kundi buong buhay.

At kung tatawagin man nila iyon na pag-unlad, sana ay maalala rin nila na may mga pangarap na kailangang ibaon sa lupa upang maitayo ang kanila.

The Frontman